Nokta · 22 Eylül 1985
Bir cellat anlatıyor
Nokta’nın idam kapağı (22 Eylül 1985) için Ankara’nın Hüseyin Gazi semtinde, idam cezalarını infaz etmiş bir cellatla yapılan söyleşi. Çağdaş Gazeteciler Derneği’nin 1985 “Yılın Başarılı Gazetecileri” listesinde ulusal basın röportaj dalında yer aldı. [6][1]
Metin
Nokta, 22 Eylül 1985, s. 16–17. Dergi sayfasının fotoğrafından yazıya aktarıldı; yazım ve noktalama özgün metindeki gibi bırakıldı.
“Çocuğum yok, hep öldüler”
Cellat, kuşkulu adımlarla gecekondu tipi evin genişçe balkonuna girdi, balkon demirlerinin yanına çöktü. Orta boylu, esmer tenliydi. Dağınık saçları kısa ve yer yer beyazlanmıştı. Sakalı bir kaç günlük uzamış, bıyıklarının kenarlarına ak düşmüştü. Üzerindeki elbisesi yer yer parçalanacak derecede yırtılmış, gömleğinin yaka ve bilek kısımları kirden muşamba görüntüsü almıştı. Pantolonu kireç ve harç lekeleriyle doluydu. Gövdesine oranla oldukça iri olan elleri, nasırlı kalın parmakları bir “örümcek ağı”na benziyordu. Çingeneydi. Konuşurken yer yer sinirleniyor, yer yer heyecanlanıyordu. Bazen yüzüne saman alevi gibi gelip geçen bir gülümseme yayılıyordu. Önceleri konuşmaya pek niyetli değildi. Ürkek ürkek, sanki “Beni konuşturup da ne yapacaksınız, benden ne istiyorsunuz” der gibi bakıyordu. Sonuçta konuşmaya razı oldu ve sorulara kısa ve kesik kesik yanıtlar verdi.
Asılan Erdal Eren, Mustafa Pehlivanoğlu, Leon Ekmekçiyan ve Ali Bülent Orkan’ın cellatı, Hüseyin Yalçın Nokta’nın sorularını şöyle yanıtladı:
Nokta: İnfazlara sizi kim götürüyor?
Cellat: İnfazlara beni komiser Avni götürüyor…
Nokta: Peki bu infazları yaparken neler hissediyorsunuz?
Cellat: Sağduyumuzla, vicdanımızla tabii ki müsterih olamıyoruz. Kanunun verdiği yetkiyi kullandırıyorlar. Yerine getiriyoruz hükümetin kararını.
Nokta: Bir infazdan ne kadar para alıyorsunuz?
Cellat: 25-30 bin lira.
Nokta: Paranın miktarını onlar mı belirliyor?
Cellat: Evet.
Nokta: Son infazda ne kadar para aldınız?
Cellat: 30 bin lira.
Nokta: Bu kimin infazıydı?
Cellat: Leon Ekmekçiyan’ın.
Nokta: Siz kimlerin infazında bulundunuz?
Cellat: Askeri öldürmüş bir oğlan vardı onun infazında…
Nokta: Erdal Eren’in mi?
Cellat: Evet, Erdal Eren’in, Pehlivanoğlu’nun. Bir tane daha vardı ya… Dört kişi hepsi yahu.. Bir tane daha vardı. Onu bilemiyorum.
Nokta: Necdet Adalı’nın olmasın?
Cellat: Belki odur, bilemiyorum… Hah tamam, o neydi, Piyangotepe katliamını yapan birisi vardı ya onun. İnce uzun boylu bir oğlan.
Nokta: Polis sizi aldığında ilk önce nereye gidiyorsunuz?
Cellat: Önce Emniyet Sarayı’na götürüyorlar…
Nokta: Daha sonra?
Cellat: Saat bir buçuk gibi cezaevine götürüyorlar…
Nokta: Merkez kapalı cezaevine mi?
Cellat: Evet…
Nokta: Orada neler yapılıyor?
Cellat: Orada toplanılıyor, neyse saatine bakıyorlar, adamı gardiyanlar çıkardıyo, ve biz de işi bitiriyok…
Nokta: “İşi bitirirken” ayrıca bir kıyafet falan giyiyor musunuz?
Cellat: Hayır…
Nokta: Peki asılmak için sehpaya getirilenler o anda neler söylediler hatırlıyor musun?
Cellat: Onu, bir memurun odasında ifadesini alıyorlar, yazılı olarak.
Nokta: Onun dışında, infaz gömleğini yani beyaz gömleği giyip gelirlerken elleri kelepçeli mi oluyor kelepçesiz mi?
Cellat: Kelepçeli oluyor. Gardiyan yardımıyla çıkartılıyorlar sehpaya…
Nokta: Sehpa nasıl bir şey?
Cellat: Demirden üç ayaklı, üç buçuk, dört metre uzunluğunda, bir masa bir de sandalye koyuyorlar, masanın üzerine…
Nokta: Bu arada siz ne yapıyorsunuz?
Cellat: Valla, ben ipi takıyorum, arkasından da sandalyeyi çekiyorum… İş bitiyor işte…
Nokta: İpi siz mi takıyorsunuz, yoksa onlar da kendileri takmak için bir çaba gösteriyorlar mı?
Cellat: Yok, ben takıyorum…
Nokta: Peki bu arada, son anda bir şeyler söylüyorlar mı?
Cellat: Tabii bu arada avukatı, mavukatı geliyor, infazı durduralım, falan, filan diye… Tabii asılsız bir şey… Verilmiş bir karar…
Nokta: Asılacak olan kişi birşeyler söylüyor mu?
Cellat: Söylüyor, söylüyor… Mesela, sağcıysa, anlıyon mu, ‘kahrolsun komünistler’, falan filan, solcuysa, ‘kahrolsun faşistler’ işte bu gibi kelimeler kullanıyor.
Nokta: Ayaklarının altından sandalyeyi çektikten sonra ayakları masaya değen oluyor mu?
Cellat: Olmuyor, sandalye, masa ne varsa hepsini kaldırıyoruz…
Nokta: Normal olarak bir insan ne kadar kalıyor sehpada?
Cellat: Yarım saati geçkin kalıyor.
Nokta: Niçin bu kadar kalıyor?
Cellat: Doktor muayene ediyor. Mortsa çekiyor, alıyor götürüyorlar.
Nokta: Asılan insan ilk anda ölmüyor mu?
Cellat: Ölmüyor…
Nokta: Peki, niçin ilk anda ölmüyormuş, biliyor musunuz?
Cellat: Valla ben onu bilmem, neden olduğunu, Allahla kulun arasına girmem. Neyse işte, icraatını yaptık…
Nokta: Peki asılan insan o anda acı duyuyor mu? Bunu bilmiyor musunuz?
Cellat: On dakka sonra rengi bozuluyor işte…
Nokta: Bu anda sizin duygunuz ne oluyor? Bir insanın asılması sizce nasıl bir olay? İnfazda bulunan bir kişi olarak.
Cellat: Abi benim duygum, uykudan kesiliyorum, vicdan azabı çekiyorum haliyle… Olmasaydı, ben yapmasaydım başka biri de yapabilirdi ama vicdan azabı çekiyorum, uykusuz kalıyorum, beş, altı gün uyuyamıyorum.
Nokta: Bu infazdan sonra ortaya çıkan bir durum, ben o anki duygunuzu soruyorum. Nedir, infaz anında kafanızdan geçenler? Sandalyeyi çektiğiniz andaki duygunuz nedir?
Cellat: Bak gardaşım… Adam diyor ki, emirle böyle, kafadan değil, diyor ki kardeşim, bakıyor adam hapı yutmuş çıkmış yukarıya, cesaret hapını. Çekiyorum kardeşim sandalyeyi, çekiyorum, o kadar.
Nokta: “Cesaret hapı” dediğiniz şeyden içiriyorlar mı?
Cellat: İçiriyorlar tabii. Öyle bedavadan çıksa kolay mı? Kolay değil..
Nokta: Tamam, sen sandalyeyi çekiyorsun. O anda hiç bir şey hissetmiyor musun? Yani.
Cellat: Sadece sağduyudan ibret alıyor insan… Ne de olsa, kendime göre konuşuyorum, zor geliyor, fakat birkaç gün de hayaleti geçmiyor.
Nokta: Peki asılan kişinin dili dışarıya sarkıyor mu?
Cellat: Sarkmıyor. Bir Ekmekçiyan’ın dili sarkmıştı. O ağlayarak çıkmıştı. Yalnız papaz getirdiler, ona. Papaz da bizim dinimize yakışmayan harekette bulundu, “ekmek suyuyla adam yıkanacak” dedi, “son nasibiyle” filan gibisinden… Papazı da çok masraf ettiler getirdiler, ve gece, aynen gönderdiler. Adamlar bildiğini yaptılar… Kanunlar öyle, kanun ne dediyse onu yaptık.
Nokta: Peki Erdal Eren sehpaya gelirken neler söyledi hatırlıyor musunuz, veya neler yaptı? Ailesine bir mektup bıraktı mı?
Cellat: Hayır ailesi için mektup falan vermedi. Sorulduğu zaman pişman olmadığını söyledi. O da solcuymuş. Muazzam, işte “kahrolsun faşistler” gibisine laflar.
Nokta: Asılanların suçu nedir bunu önceden biliyor musunuz?
Cellat: Bilmiyorum, canım…
Nokta: İnfazdan sonra ne yapıyorsunuz?
Cellat: İnfazdan sonra araba buraya getiriyor beni…
Nokta: Parayı ne zaman nerede alıyorsunuz?
Cellat: On gün sonra alıyoruz. Adliye’den defterdarlığa veriyorlar. Defterdarlıktan valiye gidiyor. Muamele tekamül ediyor, çek veriyorlar. Oradan Ziraat Bankasına gidip alıyorum.
Nokta: Kaç yaşındasınız?
Cellat: 53 yaşındayım. 32 doğumluyum.
Nokta: Okuma yazmanız var mı?
Cellat: Yok.
Nokta: Ne iş yapıyorsunuz?
Cellat: Amelelik yapıyorum.
Nokta: Kaç çocuğunuz var?
Cellat: Çocuğum da yok. Bulduğun gibi bir adamım. Hep öldüler. Allahın emriyle doğdu öldü, trafik kazasında öldü. Tek başıma yaşıyorum.
Nokta: Eviniz var mı?
Cellat: Kötü, mötü bir evim var.
Hıdır GÖKTAŞ
Haberin hikâyesi
Eylül 1985’te idam kapağı yapılmaya karar verildi ve İstanbul’dan ne, Ankara’dan ne yapılabilir onlar tartışılıyor. Ben idam kapağı yapılacaksa bir cellatla da konuşmak gerektiğini söyledim ve Aycan abi “Konuştun da hayır mı dedik” diye karşılık verdi.
Tanıdığım avukatlardan birinin bürosuna gittim ve durumu anlattım. O da bunun çok zor olduğunu, cellatların kimliği konusunda bilgi verilmediğini söyledi. O sırada cezaevinden yeni çıkmış, kafası üç numaraya vurulmuş bir kişi girdi büroya, o da avukatmış, içeriden çıkınca arkadaşlarına uğramış. Konuşmaya tanık olunca, “Hüseyin Gazi semtinde oturan bir müvekkilim vardı, çeribaşı, ona bağlı çingenelerden biri üç-dört kişiyi astı benim bildiğim. Adresini hatırlamıyorum ama Hüseyin Gazi’ye dolmuşla gidince son durağa yakın bir yerde in ve taksicilere sor, tanırlar. Bulunca benim yolladığımı söyle, seni konuşturur cellatla” dedi.
O zaman gazetecilerde ses kayıt cihazı olması bir lükstü. Büronun ses kayıt cihazını aldım ve hafta sonu tatilimde Hüseyin Gazi semtine gittim ve sokak sokak çeribaşı aradım. Tabii şunu söylemem gerek, 40 yıl önce Hüseyin Gazi, Ankara’nın birçok yeri gibi gecekondu mahallesiydi, çok kalabalık değildi ve komşular birbirini tanırdı. Uzunca bir süre dolaştım ve tam ümidimi kesmek üzereyken sorduğum bir terzi bana çeribaşının evini tarif etti. Gidip buldum ve durumu anlattım. Sokakta toprak elemekte olan birine “Hüseyiiiin” diye seslendi çeribaşı ve nispeten büyük gecekondusunun verandasına gelen Hüseyin’e benim gazeteci olduğumu konuşmak istediğimi söyledi. Önce konuşmak istemese de ikna oldu ve açtım ses kayıt cihazını, ben sordum o yanıtladı. Sonuçta önerimi gerçekleştirmiştim. Tabii bu söyleşinin bir ilk olduğunun ayrımına sonra varacaktım, bildiğim kadarıyla ondan sonra da bir cellat söyleşisi yapılmadı.
Pazartesi toplantısında cellatla konuştuğumu söylediğimde Aycan abi “fotoğraf” dedi, tek gitmiştim ve fotoğraf yoktu. O zamanlar büroda tek fotoğraf makinesi olurdu, onu da foto muhabiri kullanırdı. “Hemen Adem’le (Altan) benim arabaya atlayıp gidin, fotoğraf çekin” talimatını verdi Aycan abi. Gittik ama cellat Hüseyin sırra kadem basmış. Söyleşi yaptığını duyan polisler biraz sıkılamışlar ve o da kayıplara karışmış, eli boş döndük.
İdam kapağı 22 Eylül 1985’te yayınlandı ve bu söyleşi sonrasında kadroya alındım. O zamanlarda kadroya girmek için bir buçuk yıl kadar stajyer olarak çalışmak gerekirdi, ben bu yolu altı ayda tamamlamış oldum, bu söyleşi sonrasında.
Bu söyleşi bana ilk ödülümü de sağladı. Çağdaş Gazeteciler Derneği’nin röportaj ödülü verildi. O yıl Hürgün Gazetesi’nde yayınlanan “O yanımda olsaydı” röportaj dizisi nedeniyle Neyyire Özkan da röportaj ödülünü almıştı ve ödül töreni için Ankara’ya gelmişti. Orada tanıştık ve cezaevleri ile ilgili bir kitap yazdığını, birçok cezaevinde kalan insanla görüştüğünü ve Diyarbakır Cezaevi’nde kalan birini bulma konusunda yardımcı olup olamayacağımı sordu. Yanıt, “Karşında oturuyor” oldu.
Hıdır Göktaş’ın anlatımı: “Meslekte 40 yıl…. Dünden bugüne yaşananlar ve mesleki gözlemler | Birinci bölüm: Gazeteciliğe başlangıç, Cumhuriyet ve Nokta dönemi” (ilk yayın: Medyascope, Temmuz 2024).